ALFRED BUTTS 1899 - 1993

HOE EEN WERKLOZE ARCHITECT HET SCRABBLESPEL UITVOND.  

“Ik was een architect in New York City toen de Depressie toesloeg”, vertelde Alfred Butts vijftig jaar nadat hij het scrabblespel had uitgevonden. “Ik had uitsluitend grote landhuizen voor welgestelde mensen getekend, maar plotseling had niemand nog geld en ik raakte zonder werk. Ik dacht eraan om een nieuw spel te ontwerpen, gewoon om geld te verdienen.”

Dat was 1931. Met de precisie van een architect ging de toen 32-jarige Alfred M. Butts aan de slag. Hij onderzocht de drie basisspellen: bord-, cijfer- en woordspellen. “Ik had niet de indruk dat ik het schaken nog kon verbeteren; cijferspellen zoals teerlingen, kaarten en bridge waren al voorhanden; alleen in het spel met woorden zag ik nog ruimte voor een eigen uitvinding.”

Meteen begon hij met een onderzoek naar de frequentie van letters. Hij nam artikels uit de New York Times en telde. Datzelfde jaar nog was het nieuwe spel klaar. ‘Lexico’ bestond uit honderd blokjes en kostte anderhalve dollar. Het werd gespeeld zoals sommige kaartspellen, met om beurten afleggen en bijnemen tot je een serie -in dit geval een woord kon vormen. Elk blokje was een punt waard, van een bord was nog geen sprake.  

       

HET BEGIN: EEN FLOP  

        

Het idee van de houten blokjes haalde Butts bij het Chinese mahjong-spel. Hij maakte ze van houtafval uit de tuin. Met behulp van de blauwdrukken die hij architect had, vormde hij de blauwe letters in die blokjes. Wie een Lexico-spel wou, moest Butts gewoon bellen. Aanvankelijk werd het verspreid bij vrienden, kennissen en buren. Speelgoedfirma’s wezen het van de hand. Butts: “Ze waren vooral op zoek naar spelletjes voor kinderen. Ik wist wel dat belangrijke spellen op volwassenen gericht moesten zijn. Maar dat scheen hen niet te interesseren.” Butts -geboren als zoon van een advocaat en een lerares op 13 april 1899 in Poughkeepsie, New York- had twee broers die hoogleraar waren en een derde was advocaat, een ander landschapsarchitect. En wat deed Alfred? Hij maakte spelletjes. Naar het voorbeeld van het kruiswoordraadsel wijzigde hij in 1936 de regels van zijn spel, voegde een bord toe en lanceerde het resultaat onder de naam ‘Criss Cross Words’. Maar het spel stierf een stille dood, de economie trok weer aan en Butts kon zijn werk als architect bij de firma Holden, Egan en Associates in New York hervatten.  

       

DAN: EEN GIGANTISCH SUCCES  

        

Het geflopte gezelschapsspel bleef als curiosum in Butts’ kennissenkring circuleren, tot het na de oorlog de volle aandacht kreeg van James Brunot, een huisvriend van Butts en gepensioneerd ambtenaar van het ministerie van Buitenlandse Zaken. In 1948 opende Brunot een assemblagebedrijf in de woonkamer van zijn huis. Het was ook Brunot die een nieuwe naam voor het spel bedacht: ‘scrabble’, wat letterlijk ‘scharrelen’ betekent. Butts heeft nooit begrepen hoe Brunot op het woord kwam. “Het klonk mij vreemd in de oren”, zei hij later. Niettemin bleef scrabble commercieel gezien een kwakkelend zaakje. Het spel kostte in die dagen drie dollar. In het begin van 1952 bedroeg de verkoop nog altijd maar 16 stuks per dag. Einde dat jaar werden er dat, zonder een duidelijke aanleiding, plotseling 411 per dag. “Jim had de kopzorgen en ik streek de centen op”, zei Butts. Maar de vraag groeide de twee mannen boven het hoofd.

In 1953 verkochten Brunot en Butts het inmiddels 20 jaar oude gezelschapsspel aan de firma Selchow & Righter Co. “Voor een eerlijk bedrag”, zou Butts later vertellen. In elk geval was het voldoende om in zijn woonplaats een uitleenbibliotheek te financieren, een dokter naar het dorp te halen en er een Lions Club op te richten.

Vanaf mei 1953 tot het einde van dat jaar verkocht de firma niet minder dan 800.000 scrabbles. Het werd een van de meest verkochte bordspellen van de VS. Nog vele jaren kregen Butts en Brunot van scrabblefanaten brieven toegestuurd met tips voor de verdere commercialisering van hun spel. Een aantal brieven was geschreven in scrabblevorm.  

                            

VERSLAGEN DOOR ZIJN VROUW  

                      

Alfred Butts zelf bleef tot op hoge leeftijd veel plezier beleven aan het spel, hoewel hij geen uitblinker was en vooral tegen zijn vrouw Nina het onderspit moest delven. “Zij kent meer woorden en kan beter spellen dan ik”, zei hij. “Maar als architect heb ik meer doorzicht.” In interviews verwees hij graag naar die verschrikkelijke keer toen zijn vrouw Nina het woord ‘quixotic’ (in het Nederlands: ‘als Don Quichot’) in één klap 284 punten scoorde. Een absoluut dieptepunt volgde op de dag dat hij voor het eerst door een nichtje werd verslagen. “Ze had de beste letters”, zei hij net zoals alle andere verslagen scrabblespelers. “Het was meer geluk dan vaardigheid.”

Butts, die in 1993 op 94-jarige leeftijd overleed, bleef voor de rest van zijn leven een bekwame architect en de uitvinder van één enkel spel. “Ik had scrabble en ik wist dat ik dit succes nooit zou kunnen overtreffen.” In tegenstelling tot Charles Darrow, de uitvinder van Monopoly, kon Butts niet van zijn rente leven. Al snel was duidelijk dat het spectaculaire succes van scrabble niet in het verkoopbedrag was verrekend. Butts bleef aan de slag als architect en amuseerde zich in zijn vrije tijd met het snijden en in elkaar passen van puzzels en vooral ook met tekenen. In 1954 hingen zes van zijn tekeningen rond het thema New York in het Metropolitan Museum of Art.